Derinin Yuzeyel Mantar Enfeksiyonları

 Mantar enfeksiyonları önemli bir toplumsal sağlık sorunudur; dermatoloji birimlerine başvuruların %10'unu oluşturur. Yüzeyel mantar enfeksiyonları deri, mukoza, kıl ve tırnakta görülür.

Yüzeyel mantar enfeksiyonları sıklık sırasına göre, dermatofit enfeksiyonları (dermotofitozlar), pitriyazis versikolor ve kandidiyazdır.

 Risk Faktörleri
Sıcak ve nemli ortam
Hamam, sauna, plaj ve havuz gibi ortak kullanım alanları
Kapalı ve havalanması iyi olmayan ayakkabı kullanımı (örneğin; asker, mahkum ve işçilerde)
Sentetik çamaşır kullanımı
İmmün sistemi baskılayıcı durumlar


 DERMATOFİT ENFEKSİYONLARI

 TİNEA KAPİTİS (SAÇKIRAN)
Saçlı derinin mantar enfeksiyonudur, genellikle 3-5 yaş grubu çocuklarda görülür. Pubertede spontan iyileşir. Kırık ve cansız kıllar, ince kepeklenme, lokal alopesi temel bulgularıdır. Bu bulgulara iltihabi değişiklikler eklenirse tümör benzeri püstüler, nodüler lezyonlar (kerion celsi) ortaya çıkar ve kalıcı alopesi ile sonuçlanır. (Sayfa 304-305) Tanı Klinik görünüm ve kepeklerden alınan kazıntı ve bir pens ile çekilen kıl örneğine nativ preparat yapılır. Nativ preparat , alınan örneğe %10-20'lik KOH damlatılarak yapılan mikroskobik incelemedir. Tanı, nativ preparatta hif ve sporların görülmesiyle konur. Ayırıcı tanı Favus, seboreik dermatit, sifiliz 2. dönem lezyonları, alopesi areata, psöriyazis, trikotillomani. Tedavi Sistemik antifungal ilaçlar 4-6 hafta süreyle kullanılır. Griseofulvin çocuklarda; 10-20 mg/kg/gün, yetişkinlerde 500 mg/gün Terbinafin yetişkinlerde 250 mg/gün Itrakonazol yetişkinlerde 100 mg/gün Ketokonazol çocuklarda 3-5 mg/kg/gün, yetişkinlerde 200 mg/gün Terbinafin ilk 2 yaştaki çocuklarda sistemik olarak kullanılmamalıdır. Ketokonazol ciddi hepatotoksik etkileri nedeniyle sınırlı ve zorunlu durumlarda kullanılmalıdır. Karaciğer fonksiyon testleri ayda 1 kez kontrol edilmelidir. Lokal antifungal ilaçlar: Günde 2 kez 4-6 hafta kullanılır. Kerion celsi oluşmuşsa ek olarak kısa süreli (7-10 gün) 1 mg/kg/gün prednizolon verilebilir ve lezyon üstündeki kılların cımbızla temizlenmesi önerilir FAVUS Saçlı derinin mantar enfeksiyonudur. Daha çok çocuklarda görülür. Tedavi edilmezse yaşam boyu sürer. Temel bulgular; çanak biçimi sarı-yeşil krut (skutula, godet) atrofik skatris, cılız gri-beyaz normal uzunlukta saçlar ve kötü kokudur. Tanı, ayırıcı tanı ve tedavi Tinea kapitis ile aynıdır. TİNEA PEDİS En sık yüzeyel mantar enfeksiyonu olup ayaklarda görülür. Erkeklerde daha sık, çocuklarda seyrektir. En sık ayak parmakları arasında, ayrıca ayak tabanı, ayak yan taraflarında yerleşim gösteren vezikülobülloz, sulantılı, masere, skuamlı değişken klinik bulgularla görülebilir. Klinik belirtiler bazen ellerde de görülebilir (tinea manum). Tanı Klinik görünüm ve nativ preparatla konur. (Sayfa : 306) Ayırıcı tanı Psöriyazis, kontakt dermatit, hiperhidrozis, sifiliz 2. dönem lezyonları. Tedavi Bölgenin kuru tutulması en önemli faktördür. Lokal antifungal ilaçlar, 4-6 hafta süreyle günde 2 kez kullanılır. Lokal antifungaller: Bifanozol, izokonazol, klotrimazol, ketokonazol, mikonazol, naftifin, oksikonazol,sulkonazol, sikloproksolamin, terbinafin, tiokonazol, tolnaftat, undesenoatlar. Dirençli olgularda lokal antifungallere sistemik tedavi de eklenebilir. Sistemik tedavi tinea kapitis tedavisi ile aynıdır. TİNEA KORPORİS Saçlı deri, el-ayak, tırnak ve kasık dışındaki bölgelerde yerleşen yüzeyel mantar hastalığıdır. Her yaşta görülebilir. Çevreye doğru genişleyen, ortadan iyileşen, keskin sınırlı, eritemli-skuamlı lezyonlarla karakterizedir. Tanı Klinik görünüm ve nativ preparat ile konur. (Sayfa : 303) Ayırıcı tanı Ekzema, psöriyazis, pitriyazis rozesea, sifiliz 2. dönem lezyonları. Tedavi Lokal antifungal ilaçlar 3-4 hafta, günde 2 kez kullanılır. ONİKOMİKOZ Tırnakta yerleşen mantar hastalığıdır. Sıklığı, kronikleşmesi ve tedavinin zorluğu nedeniyle özel bir öneme sahiptir. Onikomikoz tüm tırnak hastalıklarının %20'sini oluşturur. Genel olarak erişkinlerde görülür. 40-60 yaş arasında toplumda sıklığı %15-20'dir. En sık ayak tırnaklarından özellikle birinci tırnaktan başlar. Genellikle tinea pedis ertesinde gelişir. Tırnakta sarı-kahverengi renk değişikliği, subungual hiperkeratoz, tırnakta kolay kırılma temel belirtilerdir. Tırnak çevresi normaldir. Tanı Klinik görünüm ve nativ preparat ile konur. Ayırıcı Tanı Psöriyazis, liken planus, egzamalar, kandidiyaz Tedavi Tedaviye en dirençli yüzeyel mantar hastalığıdır. Sistemik antifungaller 3-12 ay kullanılır. Hastalıklı tırnakların törpülenmesi tedavi etkinliğini arttırır. Terbinafin; 250 mg/gün el tırnağında 6 hafta, ayak tırnağında 12 hafta. İtrakonazol; 2x200 mg/gün İlk 7 gün / ay, el tırnağında 2 ay, ayak tırnağında 3 ay. Flukonazol; 150 mg/hafta, el tırnağında 9 ay, ayak tırnağında 12 ay. PİTRİYAZİS VERSİKOLOR M. furfur'un neden olduğu, sık görülen yüzeyel bir mantar hastalığıdır. Çocuklukta seyrektir. Nemli ve sıcak iklimlerde görülme sıklığı %40'a çıkabilir. Gövde, boyun, ekstremitelerin üst kısımlarında sütlü kahverengi, düzensiz ve keskin sınırlı, üzeri ince skuamlı maküller şeklindedir. Güneşle karşılaşma sonucu lezyonlar hipopigmente de görülebilir. Tanı Klinik görünüm ve nativ preparat ile konur. Ayırıcı tanı Tinea korporis, seboreik dermatit, psöriyazis, pitriyazis rozasea, hipopigmente formda sifiliz 2. dönem, vitiligo, tüberküloid lepra. Tedavi Selenyum sülfit, çinko pirition veya ketokonazol içeren şampuanlar bir ay süreyle günaşırı lezyonlu vücut bölgesine uygulanıp 5 dakika bekletilerek yıkanır. Ertesinde haftada iki kez en az üç ay süreyle kullanılır. Topikal imidazol veya ketokonazol içeren krem veya losyonlar 2 hafta süreyle günde 2 kez, terbinafin %1'lik krem veya solüsyon günde iki kez 7 gün süreyle kullanılır. KANDİDİYAZ Kandidiyaz rehberine bakınız. Mantar Hastalıklarında Tedavi İlkeleri Geniş alan ve kıllı bölgelerdeki uygulama için genellikle losyon ya da spreyler seçilir. Merhemler, örtücü özelliklerinden dolayı nemli yüzeylerde kullanılmamalıdır. Tırnak cilaları formundaki antimikotik preparatlar, tırnaklarda mantara bağlı erken distrofide etkili olabilir ve en çok iki tırnak birden etkilendiğinde kullanılmalıdır. Mantar enfeksiyonlarının tedavisinde, tuvalet ve kozmetik amaçlar dışında pudraların yeri ve tedavi edici etkisi yoktur ve deride irritasyona neden olabilir. Korunma Havlu, şapka, tarak, fırça, ayakkabı, terlik, çorap, giysi gibi kişisel eşyaların ortak kullanımından kaçınma önemlidir. Mantar enfeksiyonu oluşum ve bulaşmasını kolaylaştırıcı nedenler hastaya anlatılmalıdır. Sevk Karaciğer bozukluğu, böbrek bozukluğu, gebelik, emzirme dönemi ve diabetes mellitus varlığında sistemik tedavinin uzman denetiminde yapılması önerilir. Tedaviye dirençli onikomikozda ve cerrahi tedavi gerektiren durumlarda hasta sevk edilmelidir. Kaynaklar 1. Odom RB, James W.D. Berger TG. Diseases Resulting from Fungi and Yeast. Diseases of The Skin. Philadelphia: Saunders; 2000: 358-416, 2. Braun-Falco O, Plewig G, Wolff HH. Fungal Disease. In: Dermatalogy. Heidelberg: Springer: 2000: 313-81, 3. Martin AG, Kobayashi GS. Superficial Fungal Diseases with Cutaneous Involvement. Freedberg Im, Eisen AZ, Wolff K, ed. Dermatology in General Medicine. New York: McGraw-Hill. p. 2337-88, 1999. 4. Hay RJ, Moore M. Mycology. Champion RH, Burton JI, Burns DA, ed. Textbook of Dermatology. London: Blackwell Science: 1998: 1277-1376, Bu metin Birinci Basamağa Yönelik Tanı ve Tedavi Rehberleri'nden alınmıştır